We doen het in Nederland wat betreft duurzaamheid matig tot soms ronduit slecht en we lopen serieus achter op landen als Duitsland en Denemarken. Pas sinds de door Urgenda gewonnen klimaatzaak tegen de staat wat betreft het terugdringen van de CO2-uitstoot gebeurt er eindelijk eens wat. Waarom niet eerder? De gasbel, die maakte ons lui. Maar ook onversneden dedain. Als ik nog terugdenk aan Balkenende: “Milieu, nu even niet…”

Stef Bots, Adviseur Milieu en Duurzaamheid bij het Meander Medisch Centrum in Amersfoort, ijvert zich vanuit een sterke persoonlijke gedrevenheid voor een zo ‘schoon’ mogelijke bedrijfsvoering. Het ontdoen van elektrische en elektronische apparatuur is daarbij een belangrijk aandachtsgebied. Met ingang van 1 januari 2019 moet immers 65% gerecycled worden, dat is de harde eis die Europa stelt. Terwijl er landelijk gezien op dit moment nog maar 45% geregistreerd wordt.

Hoe kan dat? Is die 65% wel een realistisch streven?
“Laat ik beginnen om te zeggen dat het niet geheel uitgesloten is dat we al dicht in de buurt zitten. Het punt is alleen dat er enorm veel blinde vlekken zijn. Oftewel, er is geen helder zicht op wat er met alle afgedankte apparatuur gebeurt. Het is dus waarschijnlijk voor een groot deel een registratieprobleem.”
Men weet dus niet precies waar al die spullen naartoe gaan?
“Nou, de ontdoener weet wel waar het naartoe gaat, maar vervolgens wil het nog wel eens uit beeld verdwijnen. Dat behoeft uitleg. Neem ons ziekenhuis, wij onderscheiden een vijf hoofdstromen waarlangs afgedankte apparaten het pand verlaten. Route één betreft schenking. Wij doneren regelmatig apparatuur die niet meer voldoet aan onze kwaliteitseisen aan medische instellingen waar het nog goed bruikbaar is, bijvoorbeeld aan de dierenzorg of aan ziekenhuizen in ontwikkelingslanden. Dat doen we graag, uiteraard met inachtneming van alle vereiste protocollen. Wij houden daar uiteraard een registratie van bij, de ontvanger noch wij als ontdoener, hebben een WEEE-verplichting. Dus daar ga je al.”

En de overige routes?
“Route twee betreft het ontdoen van elektronische apparatuur als afval. De inzamelaars die dat mogen aannemen zijn allen verplicht gecertificeerd, dus daar zit het wat betreft de verwerking, recycling en registratie wel goed. Dit geldt ook voor route drie, de veelal medische installaties en toestellen die direct worden teruggenomen door fabrikanten bij levering van nieuwe exemplaren. Een stuk onduidelijker zijn de trajecten bij de schrootboer en ijzerhandel, route vier. Daar gaan doorgaans de kleinere apparaten en installaties heen die niet echt aangemerkt worden als elektronisch afval, maar daar wel componenten van kunnen hebben. Hoe zorgvuldig ze er daar mee omgaan valt niet te zeggen, mede omdat ook zij geen WEEE-verplichting hebben. En de laatste route betreft gebouwinstallaties, zoals stook- en luchtbehandelingssystemen. Die worden doorgaans teruggenomen door de installateur, waarbij we mogen hopen dat ze worden geregistreerd en gerycled. Je voelt dus wel aan dat er vrij veel in niemandsland verdwijnt.”

“En bij de milieuwet die eist dat we ons inspannen om het milieu zo min mogelijk te belasten. Ik zie die wet vooral als een prikkel om ons te verbeteren. Als organisatie en als afvalverwerkende keten.”

En dat baart je natuurlijk zorgen.
“Zeker. En mij niet alleen persoonlijk. Het Meander Medisch Centrum maakt zich als maatschappelijk geëngageerde organisatie sterk voor een actief beleid ten aanzien van duurzaamheid en milieu. Vandaar ook dat we aangesloten zijn bij het MPZ, het Milieu Platform Zorgsector, een branchevereniging die streeft naar een duurzame bedrijfsvoering binnen de zorg. Omdat onze betrokkenheid bij het ontdoen van onze elektronische apparatuur verder reikt dan de voordeur, vind ik zeker dat er veranderingen ter verbetering moeten plaatsvinden. Kijk, wij hebben een duurzaamheidsdoelstelling, daarin stellen wij dat er zoveel mogelijk gerecycled moet worden. Dat is een opstelling die nauw aansluit bij de afvalwetgeving die afvalscheiding en recyclen verplicht stelt. En bij de milieuwet die eist dat we ons inspannen om het milieu zo min mogelijk te belasten. Ik zie die wet vooral als een prikkel om ons te verbeteren. Als organisatie en als afval verwerkende keten.”

Waar zit volgens jou de oplossing?
“Europa stelt een heldere, zeg maar gerust harde eis aan de minimum hoeveelheid elektronische apparatuur die per 1 januari 2019 gerecycled dient te worden. Daar valt niet aan te tornen. Dat wil zeggen, we mogen niet minderen. Maar wel meerderen. Met andere woorden, we mogen als land wel strengere eisen aan de keten opleggen. De registratieverplichting ligt momenteel bij de industrie. Ik denk dat we echt stappen maken als iedere partij die een apparaat aanneemt, dus ook de kleine afvalverwerkers en onderhoudsbedrijven, verplicht gesteld wordt om een registratie bij te houden. Ik heb deze gedachte bij RTA neergelegd. Vanuit de werkgroep Circulaire Grondstoffen binnen het MPZ heb ik een aantal ziekenhuizen mee weten te krijgen om deel te nemen aan een door RTA geïnitieerd onderzoek dat uitgevoerd wordt door management consultants FFact. Daarin wordt in kaart gebracht hoe de verwijderingsstromen lopen, zodat we straks, ondanks de onderlinge verschillen, een betrouwbaar beeld hebben van waar alles blijft, waar het goed gaat en waar het aan het oog onttrokken wordt.”

En vervolgens moeten de inzichten en aanbevelingen die daaruit voortvloeien naar de politiek?
“Inderdaad, daar zal het omgesmeed moeten worden naar wetgeving. En ja, ongetwijfeld zal er dan tegengestribbeld worden. Niet alleen door partijen in de keten die een registratieverplichting opgelegd krijgen, wat trouwens best nog wel eens mee zou kunnen vallen, ook door politiek. Ik houd er vanuit historisch oogpunt rekening mee dat er machten en krachten zijn die niet staan te springen om zich in te zetten voor het milieu en de daarvoor noodzakelijke veranderingen door te voeren. Maar goed, energie, duurzaamheid en het klimaat staan de laatste jaren nadrukkelijker op de politieke agenda dan voorheen. En dat schept hoop.”